Przejdź do treści
Proszę czekać...
Kompozytor Victor Clariss Czajanek siedzi przy klawiaturze organów, jest ubrany w czarny surdut, ciemny krawat i białą koszulę
Victor Clariss Czajanek, źródło: Musicamsacram.pl

Viktor Clariss Czajanek (1876-1952) - kompozytor, dyrygent, organista i pedagog. Urodził się 21 lipca 1876 roku w Mistku na Morawach. W świat muzyki wprowadził go ojciec Eduard Czajanek, który od najmłodszych lat uczył syna gry na fortepianie i skrzypcach. Po śmierci matki Marie Czajanek rodzina przeprowadziła się do Skoczowa, gdzie E. Czajanek został organistą i kierownikiem chóru w miejscowym kościele.

Viktor Czajanek został uczniem gimnazjum pijarów w słowackim Kromieryżu, mającego tradycję kształcenia muzycznego sięgającą XVII wieku. Kontynuował naukę w szkole organistowskiej w Brnie w latach 1891-1894, gdzie kompozycji uczył go wybitny twórca muzyki czeskiej Leoš Janáček, założyciel i kierownik tej szkoły, a gry na organach Emerich Beran, słoweński kompozytor i wiolonczelista.
Podczas wakacji często zastępował ojca, grając na organach w skoczowskim kościele. Tam zetknął się z polskim śpiewem kościelnym. W latach 1894-1896 studiował w konserwatorium we Wiedniu, a przez kolejne dwa lata w konserwatorium w Pradze, gdzie kompozycję kształcił u samego Antonina Dvořaka. Krótko po ukończeniu studiów pracował jako drugi organista katedry w Ołomuńcu. Powołany do wojska, przez dwa lata odbywał służbę w Cesarsko-Królewskim Pułku Piechoty nr 100 w Krakowie, kierując tam wojskową orkiestrą; okazjonalnie grywał również w krakowskich kościołach.

Pierwszą samodzielną posadą muzyczną Czajanka było stanowisko organisty i kierownika chóru w czeskim Bohuminie w latach 1900-1902. Stamtąd przeniósł się do Kościoła św. Mikołaja w Bielsku. Początkowo zastępował podupadającego na zdrowiu organistę Hausmanna, a po jego śmierci wygrał konkurs na stanowisko organisty i kierownika chóru, pokonując piętnastu kontrkandydatów.

W 1904 r. Viktor Clariss Czajanek ożenił się z Irmą Reiske, śpiewaczką pochodzącą z Bielska, w 1921 r. urodziła się ich córka Hanne. W Bielsku kompozytor pozostał do 1945 r., prowadząc ożywioną działalność muzyczną. Pracował jako organista i prowadził chór u św. Mikołaja, ale był także pedagogiem. Uczył w seminarium dla przedszkolanek oraz w szkołach prowadzonych przez siostry de Notre Dame, udzielał również lekcji prywatnych. Dyrygował licznymi bielskimi i bialskimi chórami, prowadził koncerty miejskiej orkiestry symfonicznej.

Właśnie w Bielsku powstały najważniejsze kompozycje Czajanka. Część z nich ukazała się drukiem w renomowanych wydawnictwach, jak np. F. E. C. Leuckart, Carl Engels, Friedrich Hoch-stein & Co czy Carl Haslinger. Tworzył głównie muzykę religijną na chór a cappella, chór z towarzyszeniem instrumentalnym oraz pieśni na głos z towarzyszeniem organów. W spisie jego utworów są również
kompozycje świeckie - wokalne i instrumentalne, kameralne i fortepianowe.

Jego najważniejszym dziełem jest Missa Solemnis op. 49 wydana drukiem w oficynie Anton Böhm & Sohn i przeznaczona na chór mieszany, głosy solowe, orkiestrę symfoniczną i organy. Dzieło dedykowane papieżowi Piusowi XI odniosło ogromny sukces, o czym donosiła prasa śląska i nie tylko. Msza wykonywana była m.in. w Katowicach, Gliwicach, Berlinie, Linzu, Augsburgu, a recenzje koncertów ukazały się w czasopismach popularnych i muzycznych m.in. w Berlinie, Katowicach, Wiedniu, Pradze, Brnie

Inne dzieło chóralne – powstałe podczas II wojny światowej - Dem Führer, do którego słowa napisał Karol Herma, z dedykacją dla Adolfa Hitlera, sprawiło, że kompozytor otrzymał nakaz opuszczenia Bielska w 1945 r. Mimo wstawiennictwa polskich chórzystów ówczesny prezydent miasta Szczepan Jurzak nie cofnął swojej decyzji.

Viktor Clariss Czajanek wraz z rodziną w 1947 r. zamieszkał ostatecznie w Frohnleiten w austriackiej Styrii, tam objął stanowisko dyrektora nowo utworzonej szkoły muzycznej oraz organisty i kierownika chóru w miejscowym kościele parafialnym. Aktywnie włączył się również w organizację życia muzycznego miasta. Na emeryturę przeszedł w lipcu 1952 r., zmarł 25 września tego samego roku.
Został pochowany na cmentarzu we Frohnleiten.

Na podstawie tekstu Jadwigi i Tomasza Jasińskich towarzyszącego partyturze Viktor Clariss Czajanek Dwa utwory religijne na chór i orkiestrę, opublikowanej przez Wydawnictwo Polihymnia

Wykonywane utwory: